Hai aniversarios que se celebran. E hai outros que se senten. O do Instituto Lauro Olmo pertence claramente aos segundos. O centro educativo do Barco cumpriu 50 anos cun acto no que non houbo artificios innecesarios, pero si algo máis importante: palabras con peso, recordos e a certeza de que o Lauro Olmo é, dende hai tempo, moito máis ca un lugar onde se imparten clases.
O simbolismo e o recoñecemento a todas as persoas que, ao longo destas cinco décadas, foron construíndo a identidade dun centro que hoxe é moito máis ca un espazo de ensino. A xornada serviu para lembrar o pasado, reivindicar o presente e proxectar cara ao futuro ese «espírito do Lauro» do que falaron algúns dos participantes e que resume unha forma de entender a educación desde o compromiso e a proximidade.
Unha placa, unha oliveira… e toda unha historia detrás
A xornada comezou cun xesto sinxelo pero cargado de significado: a descuberta dunha placa conmemorativa na entrada do centro. Xunto á actual directora, Amparo Quiroga, estiveron a primeira directora, Amparo Folla; o alcalde do Barco, Aurentino Alonso; e o subdelegado do Goberno, Eladio Santos, ambos foron profesores do centro educativo.
Non era unha foto calquera. Era, en certo modo, unha liña do tempo feita persoas. Pouco despois, a celebración continuou coa plantación dunha oliveira. Arredor dela, xeracións enteiras: profesorado de antes e de agora, alumnado, exalumnos… Unha imaxe que resumía mellor ca calquera discurso o que é o Lauro Olmo, raíces fondas e mirada longa.
A primeira promoción do lauro Olmo
A presenza da primeira xeración de alumnos do Lauro Olmo, aqueles que comezaron nuns barracóns de obra —no lugar onde hoxe se atopa o edificio de Facenda, do que aínda quedan dúas daquelas casetas—, foi un dos momentos máis simbólicos do acto. Corría o ano 1975 e eles formaron a primeira promoción, e, como eles mesmos aseguran, «estreamos isto».
«O primeiro ano foi practicamente teórico; como non se esixía a EGB, entrou moita xente. Eramos arredor de douscentos e ao final rematamos trece», lembran. Recordos que sostén a memoria desde hai cincuenta anos e que neste reencontro foron compartidos.
Aquela primeira andadura foi na rama da automoción, estruturada en cinco cursos: tres de primeiro grao e dous de segundo. Entre aqueles pioneiros estaba tamén Agustín Mayo —“O Mayo”—, quen máis tarde sería profesor do Lauro Olmo durante 36 anos e que hoxe xa está xubilado.
Aurentino: “Onde hai educación, hai futuro”
O primeiro gran momento da mañá chegou coa intervención do alcalde, Aurentino Alonso. Falaba como rexedor, pero sobre todo como quen pasou 35 anos dando clase nesas aulas, tamén foi director. E iso notouse.
Lonxe dun discurso institucional ao uso, o seu foi un percorrido pola vida do centro e, sobre todo, polas persoas que o fixeron medrar. «Un centro que non só formou xeracións de estudantes, senón que foi parte esencial da historia e do crecemento do Barco e da comarca», afirmou.
Houbo datos —o paso de pouco máis de 30 profesores a máis de 70—, pero sobre todo houbo ideas. Unha, especialmente clara, o importante non son os edificios. «Se algo foi sempre o seu verdadeiro capital non foron os recursos materiais, senón as persoas», dixo.
Aurentino puxo nome a esa comunidade: profesorado comprometido, persoal entregado, alumnado que leva consigo algo máis ca coñecementos. E resumiu nunha frase o que, en realidade, atravesou todo o acto: «Educar é acompañar, é orientar, é esixir, é comprender e é crer no futuro».
O momento máis fondo chegou ao falar do impacto do instituto máis alá das aulas: «O Lauro Olmo non é unicamente un lugar de estudo, é un motor social, cultural e económico».
E, como non podía ser doutro xeito, tamén houbo espazo para a memoria: nomes propios, compañeiros que xa non están e aos que, lembrou, tamén pertence este aniversario.
O que queda non sempre é o que se estuda
Se Aurentino puxo o acento na dimensión colectiva, Eladio Santos levou o foco ao persoal. O subdelegado do Goberno, tamén exprofesor do centro, arrincou sorrisos cunha reflexión tan sincera como recoñecible: os exalumnos raramente lembran os contidos das clases. Lembran outra cousa. Excursións, anécdotas, momentos compartidos...
Durante anos, confesou, preguntouse onde quedaba a pegada do seu traballo como docente. Co tempo entendeu que estaba precisamente aí: no emocional, no vivido, no humano. Unha idea que encaixou como unha peza máis nun relato común.
Abrir camiño cando non o había
A intervención de Amparo Folla trouxo ao presente os anos iniciais. Primeira directora do centro e tamén a primeira muller en dirixir un instituto na comarca, falou dun tempo no que todo estaba por facer. E fixérono.
«Teníamos muy claro que tipo de centro queríamos», explicou. Un centro esixente, innovador e profundamente humano. Un centro pensado para responder ás necesidades do alumnado, das familias e tamén do entorno.
A súa mirada non foi nostálxica, senón consciente do camiño percorrido. Daquel proxecto que comezou en 1975 con ilusión e que hoxe é un referente consolidado.
Unha cadea que non se rompe
O acto foi tamén unha suma de voces. A subdirectora, antiga alumna, falou dese vínculo que non se perde co tempo.Ana Raquel Prieto representou aos ex- alumnos, destacando o profundo sentimento de pertenza ao Lauro Olmo e a pegada persoal e profesional que deixa en quen pasa polas súas aulas. «Para mi é un orgullo e un prazer imenso poder formar parte desta gran familia», rematou a súa intervencióna
Cristina, estudante de primeiro da ESO, ofreceu a mirada de quen acaba de comezar o seu camiño no instituto. Fíxoo cunha reflexión sinxela pero moi significativa, destacando que o centro non é un lugar no que simplemente se medra académicamente, senón un espazo no que o alumnado se sente acompañado e gaña seguridade para avanzar.
Adelina Lolo, xefa do departamento de literatura española e profesora desta materia, repasou as orixes do centro e destacou que a súa historia non é só unha sucesión de datos, senon a suma de vivenzas, esforzo colectivo e recordos que dan sentido ao paso de xeracións polas súas aulas.
Pablo e Lara, en bacharelato, pecharon o círculo desde o outro extremo: o de quen está a piques de marchar. A súa intervención puxo o acento no vivido, nas amizades, nas oportunidades e nas experiencias compartidas nun lugar ao que chegaron sendo os pequenos e do que sairán en poucos meses como adultos novos, despois de anos especialmente marcados, no seu caso, pola entrada no instituto en tempos de pandemia. «O Lauro non se limita a ensinar. Acompaña».
Juan José Albares, responsable do deseño do logo deste o 50 aniversario recibiu un premio de mans da directora e do alcalde do Barco. Lembrou o paso polo centro como profesor en prácticas e aseguro sentirse «ligado perpetuamente a este centro» e asegurou estar moi orgulloso participar activamente no aniversario.
O discurso que fixo calar a sala
E despois chegou un deses momentos que non se planifican. A intervención da profesora Chus Rodríguez, en representación do profesorado, converteuse nunha viaxe ao pasado polo centro, polas súas xentes, polos seus recunchos e polas historias que se gardan entre esas paredes.
Falou do día a día, do invisible, do que sostén un instituto máis alá do horario lectivo. E fíxoo desde unha mirada propia, sen artificios. A resposta foi clara: asentimentos, silencio… e emoción.
O seu discurso, moi persoal e moi sentido, converteuse nun percorrido polo centro e pola súa comunidade educativa, pola súa singularidade como espazo no que conviven ensinanzas, etapas e perfís diversos, e por unha forma de traballar que identificou claramente co chamado “espírito do Lauro”. As súas palabras, que moitos dos presentes seguiron asentindo coa cabeza, acabaron provocando emoción visible entre o público.
O final: o nome, a historia e o espírito
A clausura correu a cargo da actual directora, Amparo Quiroga, que foi quen de artellar un discurso moi completo, con referencias á historia do centro, ao seu nome, ás persoas que o fixeron posible e ao seu papel presente na formación de xeracións enteiras de valdeorreses.
Quiroga comezou precisamente polo nome do instituto e polo significado que tivo a elección de Lauro Olmo como referente. Lembrou como, tras un proceso participativo, o centro deixou atrás a denominación fría de IFP número 1 para adquirir unha identidade propia, ligada a unha figura que representa tamén unha mirada crítica e comprometida sobre a realidade.
A directora foi debullando despois datos e fitos, desde as orixes do centro ata a súa evolución actual, e puxo nome a persoas que representan esa continuidade xeracional. Entre elas, José Antonio, ao que definiu case como un símbolo do Lauro Olmo por ter sido alumno da primeira promoción, profesor do centro e tamén pai de alumno. «Un ciclo completo, o ciclo da vida», veu dicir ao referirse a el.
Pero se houbo un tramo especialmente relevante na súa intervención foi o final, cando recuperou unha idea xa mencionada durante a xornada e lle deu toda a súa dimensión: o “espírito do Lauro”. Fíxoo lembrando unha expresión de Xaquín no seu discurso de xubilación, e definíndoo como esa maneira de traballar en liberdade, de compartir, de relacionarse e de colaborar entre profesorado, alumnado, familias e persoal non docente.
«É o que nos fai especiais», veu resumir. E aí concentrou o verdadeiro valor do aniversario: non só en cumprir cincuenta anos, senón en manter viva unha identidade propia, baseada na convivencia, no esforzo compartido e nunha educación que vai máis alá das materias para formar persoas críticas, sensibles e capaces de construír futuro.
Amparo Quiroga pechou cunha mensaxe que soou a balance e tamén a compromiso. Celebrar o pasado, agradecendo o presente e mirando ao futuro «con moita ilusión», porque, segundo dixo, se algo ensinan estes cincuenta anos é que «a educación non é só un camiño, senón unha porta de infinitas posibilidades».
A oliveira plantada minutos antes quedaba así convertida nun símbolo perfecto. Unha árbore fondamente enraizada na terra, pero chamada a seguir medrando. Como o propio Lauro Olmo.
Unha maneira de traballar. De convivir. De coidar. «É o que nos fai especiais», resumiu. E aí quedou a clave de todo.
Un aniversario que non rematou aquí
O acto pechouse cunha comida de confraternización. Sen discursos, sen micrófonos. Só reencontros. Cincuenta anos despois, o Lauro Olmo non parece un centro que mira ao pasado. Máis ben ao contrario: é un lugar que segue en movemento, sostido polas persoas que o habitan.
A oliveira plantada pola mañá segue aí. Pequena aínda. Pero chamada a medrar. Como todo o que ten raíces de verdade.
Neste audio poderás escoitar todos o que se dixo no salón de actos:
