«Entre Lobos e Estrelas», nove horas de montaña no corazón de Trevinca

A montaña non sempre se deixa ver coa mesma cara. Ás veces recibe cun ceo limpo, coa lúa iluminando o camiño e coas estrelas como compañeiras. Noutras ocasións pon a proba a quen se interna nela con néboa, vento ou chuvia. A décimo quinta edición de «Entre Lobos e Estrelas» mostrou esta fin de semana precisamente esa segunda faciana de Trevinca, nunha marcha nocturna na que participaron máis de trinta montañeiros.

Foron algo máis de nove horas de percorrido por un dos escenarios máis emblemáticos da alta montaña galega, nunha noite na que a meteoroloxía non puxo as cousas doadas. A chuvia fina acompañou parte da marcha e, nas zonas máis altas, a néboa chegou a cubrir practicamente toda a paisaxe.

Sobre a experiencia falou en Radio Valdeorras-Onda Cero Cholo Fernández, unha das persoas que mellor coñece estas montañas despois de máis de seis décadas percorréndoas e vivíndoas.

«Tivemos a sorte, como sempre, de dar cuns participantes magníficos», aseguraba. Había diferentes niveis de preparación física, pero o grupo respondeu ante un percorrido que cualifica de «extrema dureza» e que os levou por algúns dos puntos máis representativos do macizo, con Pena Trevinca, as lagoas da Serpe e Ocelo e a chegada á zona da Ponte.

Unha paisaxe en branco, negro e gris

O propio nome da marcha, «Entre Lobos e Estrelas», fala da experiencia que os seus organizadores buscan cada ano: entrar na montaña cando cae a noite e descubrir unha Trevinca diferente á que se observa durante o día.

Nas edicións nas que a meteoroloxía acompaña, a lúa chega incluso a facer innecesarios os frontais nalgúns momentos. Cholo Fernández describe entón unha paisaxe transformada pola luz branca da noite.

«Vese unha paisaxe en claroscuro. Non hai cor, todo é branco, negro e gris, pero é moi interesante e moi bonita», explica.

Este ano, con todo, esa visión apareceu apenas por momentos. A noite comezou cunha pequena chuvia e, unha vez alcanzadas as cotas máis elevadas, a néboa fíxose protagonista.

Lonxe de consideralo unha experiencia menos atractiva, Cholo defende que esas condicións forman parte tamén do verdadeiro carácter da alta montaña.

«A montaña soa de moitas maneiras. Non hai que pensar sempre que é unha moza espléndida, contenta e alegre. Moitas veces tamén ten mal carácter e hai que aceptala como é», reflexiona.

Unha comparación coa que define unha relación cultivada durante toda unha vida. Para el, a montaña non é un escenario estático, senón algo que cambia, desafía e ensina. «A montaña tanto nos alegra como nos forma. Dános carácter para aceptar os sufrimentos e as incomodidades. Fala, pero fala á súa maneira, coa súa propia linguaxe».

A néboa, unha compañeira máis

Durante boa parte do percorrido, esa linguaxe expresouse a través dunha néboa espesa que obrigou ao grupo a avanzar máis unido, evitando que se abrisen grandes distancias entre os participantes.

Por momentos aparecían claros que permitían contemplar algunha estrela; pouco despois, a néboa regresaba e volvía pechar a paisaxe. «Dáballe un carácter misterioso», lembra Cholo.

A lúa e as estrelas, habituais compañeiras desta marcha, tiveron nesta ocasión pouco protagonismo. E tampouco o lobo se deixou escoitar. «Debeu pensar: “onde van estes con este tempo?”», bromeaba Fernández durante a entrevista.

Porque o lobo está no nome e no espírito da marcha, pero non sempre se fai notar. Cholo está convencido, iso si, de que nalgún momento probablemente sexa o animal quen observe en silencio aos montañeiros sen que estes sexan conscientes da súa presenza.

Un pequeno contratempo sen impedir completar a marcha

A travesía desenvolveuse sen incidencias de gravidade. Unicamente unha participante sufriu un golpe nunha perna ao tropezar cunha póla seca, pero puido continuar. Cholo destacou especialmente a súa actitude: «Foi moi valente e terminou a marcha tamén».

A experiencia e o equipamento resultan fundamentais nunha actividade destas características. Ademais dos frontais, especialmente necesarios nunha noite de pouca visibilidade como a desta edición, Fernández lembra que os montañeiros habituados á alta montaña empregan sistemas GPS como elemento adicional de seguridade. Son ferramentas especialmente útiles cando a néboa, a neve ou outras condicións meteorolóxicas impiden orientarse visualmente polo terreo.

«A montaña é unha moza con carácter»

A conversa con Cholo Fernández deixou tamén unha das imaxes que mellor resume a súa maneira de entender Trevinca. Despois de máis de sesenta anos camiñando por montañas, segue falando dela como quen fala dunha vella compañeira. «É unha moza con moito carácter», asegura.

Pode ser alegre e acolledora, pero tamén mostrar «un xenio de mil demos». E precisamente aí, di, está parte do seu atractivo. «Hai que aceptala como é porque é fantástica. É unha moza fiel. Cando chegas a ter confianza con ela, cando chegas a conversar con ela, a montaña é moi difícil de deixar».

E se esa montaña é Trevinca, a relación é aínda máis especial. Un territorio de grandes cumios, con Pena Trevinca superando os 2.100 metros e o Maluro achegándose aos 2.000, que Cholo leva décadas percorrendo, estudando e defendendo.

A ferida que a noite non deixa ver

Pero a marcha deste ano deixou tamén unha reflexión menos amable. A escuridade ocultaba boa parte das consecuencias dos incendios que afectaron á montaña. «Pola noite non ves o queimado. Como todo está en branco e negro, non o ves», explica Fernández. Coa chegada do día, porén, esa realidade segue aí.

Cholo aproveitou a entrevista para facer unha chamada de atención ás administracións e á sociedade sobre a necesidade de reducir a frecuencia e a dimensión dos incendios forestais. «Unha montaña ferida, unha montaña sen vexetación, sen animais, é unha montaña moribunda», advertiu.

A natureza irá recuperando pouco a pouco o verde, recoñece, pero cada incendio deixa perdas que non poden medirse unicamente en hectáreas. «En cada incendio o que perdemos de vida vexetal, de vida animal, de natureza, é impagable. Se houbese que poñerlle un prezo a todo iso, non teriamos cartos para pagalo».

Unha mensaxe que chega precisamente despois dunha noite na que a montaña volveu poñer a proba aos participantes e, ao mesmo tempo, ofrecerlles unha experiencia difícil de atopar noutro lugar.

Porque «Entre Lobos e Estrelas» cumpriu quince edicións mantendo intacta a súa esencia: camiñar cando cae a noite, aceptar Trevinca tal e como se presenta e descubrir que, mesmo envolta na néboa e baixo a chuvia, a montaña segue tendo moito que contar.